|
|
|
|
||||||
|
|
||||||||
|
|
|
|
||||||
|
จะจัดระบบการเรียนรู้ได้อย่างไร อนงค์ศิริ วิชาลัย ศึกษานิเทศก์ 9 |
||||||||
|
|
|
|
||||||
|
มีคำสองคำที่นำมาใช้กันอย่างแพร่หลาย แต่ความหมายและการนำไปสู่ปฏิบัติยังไม่ชัดเจน ยังไม่เกิดผลต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษาอย่างแท้จริง คำนั้นคือคำว่า ระบบเรียนรู้ ซึ่งเกิดจากคำสองคำประกอบด้วยคำว่า ระบบ และ เรียนรู้ มารวมกัน เรามาศึกษาให้รู้และนำไปสู่การปฏิบัติให้ได้ผลกันเถอะ ระบบ คือ อะไร ? คำว่า ระบบ ตามความหมายในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พุทธศักราช ๒๕๒๕ พิมพ์ครั้งที่ ๖ -พ.ศ. ๒๕๓๖ ให้ความหมายไว้ดังนี้ ระบบ น. ระเบียบเกี่ยวกับการรวมสิ่งต่าง ๆ ซึ่งมีลักษณะซับซ้อนให้เข้าลำดับ ประสานเป็นอันเดียวกันตามหลักเหตุผลทางวิชาการ ระบบ ก. ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ ซึ่งมีส่วนสัมพันธ์ประสานเข้ากัน โดยกำหนดรวมเป็นอันหนึ่งอันเดียว หากวิเคราะห์คำจำกัดความตามความหมายทั้งสองนัยดังกล่าวข้างต้นนี้ จะเห็นได้ว่า มีความสอดคล้องกัน คือ เป็นการรวมสิ่งต่าง ๆ ประสานเข้าด้วยกัน เป็นเรื่องเดียวกัน ทั้งที่เป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติและสิ่งที่มนุษย์สรรค์สร้าง เราเรียกว่า ระบบ เช่น ธรรมชาติมีระบบหายใจ ระบบไหลเวียนโลหิต ระบบทางเดินอาหาร ระบบขับถ่าย เป็นต้น ดังนั้น เมื่อเราจัดระเบียบการรวมสิ่งต่าง ๆ ที่มีลักษณะซับซ้อน ให้เรียงลำดับก่อนหลัง ให้ประสานกันเป็นเหตุเป็นผลทางวิชาการ ประสานให้เป็นเรื่องเดียวกัน
การเรียนรู้ คือ อะไร ? การเรียนรู้ คือ การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอันเนื่องมาจากประสบการณ์ที่ผู้เรียนได้ลงมือศึกษา ค้นคว้า ปฏิบัติ สัมผัส สืบค้น จนได้รับคำตอบด้วยตนเอง สร้างองค์ความรู้ด้วยตนเอง ในปัจจุบัน เราปฏิรูปการศึกษา เพื่อให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้มากกว่าการถ่ายทอดความรู้จากครูหรือผู้สอนสู่ผู้เรียน จากผลการนิเทศติดตามผลการจัดการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นในโรงเรียนส่วนใหญ่ ยังไม่บรรลุผลตามความคาดหวัง เพราะข้อจำกัดบางประการ เช่น ความชัดเจนในการนำหลักสูตรไปสู่การปฏิบัติ การสนับสนุน ส่งเสริมอำนวยการของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องตลอดจนความมั่นใจของครู ซึ่งเคยสอนโดยการถ่ายทอดความรู้ มีหนังสือเรียนเป็นสื่อการเรียน การสอนตลอด จึงมีการศึกษาทดลองนำระบบมาใช้ในการพัฒนาคุณภาพการศึกษา ระบบเรียนรู้ เป็นระบบหลักระบบหนึ่งในระบบการพัฒนาคุณภาพการศึกษาที่โรงเรียนนำเอาความคิดเชิงระบบมาใช้ เพื่อพัฒนาคุณภาพนักเรียนเข้าสู่มาตรฐาน แนวคิดเชิงระบบในโรงเรียนนั้น ได้นำระบบอุตสาหกรรม ที่มี ๓ องค์ประกอบมาใช้ ประกอบด้วย
ปัจจัยป้อนเข้า ได้แก่ บุคลากร การบริหารจัดการ งบประมาณ สื่อ วัสดุ อุปกรณ์ แหล่งเรียนรู้ เป็นต้น ส่วนกระบวนการได้แก่ การเรียนการสอน การเรียนรู้ การดุแล ช่วยเหลือนักเรียน กิจกรรมนักเรียนหรือกิจการนักเรียน เพื่อให้เกิดคุณลักษณะนักเรียนที่พึงประสงค์ ซึ่งเป็นผลลัพธ์
เนื่องจากขณะนี้มีสถานศึกษาบางแห่งยังไม่ชัดเจนเรื่องการพัฒนาคุณภาพการศึกษา การพัฒนาคุณภาพนักเรียน สถานศึกษามีธรรมนูญโรงเรียน มีแผนกลยุทธ์ แผนพัฒนา แผนปฏิบัติการ แต่ในทางปฏิบัติกลับไม่มีความสอดคล้องสัมพันธ์กัน เนื่องจากไม่ได้จัดสู่ระบบ ให้เป็นเรื่องเดียวกัน จึงขอนำเรียนเสนอให้โรงเรียนพิจารณาความคิดเชิงระบบ ไปสู่การปฏิบัติ แนวคิดเชิงระบบจะได้รับการจำลองเป็นรูปแบบ เสนอเป็นแผนภูมิที่หลากหลาย แต่ไม่ว่าจะจัดรูปแบบของระบบอย่างไร การนำเสนอควรคำนึงถึงการสื่อสารที่เข้าใจตรงกัน แบบจำลอง (Model) ควรมีองค์ประกอบสำคัญ ๓ เรื่อง ประกอบด้วย
๑. องค์ประกอบหรือส่วนประกอบ(Component) ซึ่งประกอบด้วยองค์ประกอบหลักและองค์ประกอบย่อย(Element) เช่น ระบบเรียนรู้จะมีกระบวนการหรือขั้นตอนอย่างไร ทีมงานจะต้องระดมความคิดกันเพื่อให้ได้ส่วนประกอบหรือองค์ประกอบที่เป็นเหตุเป็นผลต่อกัน เช่น ประกอบด้วยศึกษาและวิเคราะห์หลักสูตร การจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ การจัดการเรียนรู้ การวัดและประเมินผล เป็นต้น ๒. การเรียงลำดับ (Sequence) เป็นการทำตามลำดับหรือเรียงตามลำดับอย่างมีเหตุมีผล ต่อเนื่องซึ่งกันและกัน ขั้นตอนหรือกิจกรรมในควรทำก่อนหลังอย่างไร ๓. ทิศทางที่ดำเนินกิจกรรมหรือขั้นตอนกระบวนการที่ควรเป็นไป(Direction) ปกติจะใช้หัวลูกศรเป็นการกำหนด
หากโรงเรียนจะจัดระบบการเรียนรู้ต้องดำเนินการจัดองค์ประกอบของระบบการเรียนรู้ ทำตามลำดับก่อนหลัง กำหนดทิศทาง โดยลูกศรชี้จึงจะครบเป็นระบบ ดังตัวอย่างระบบเรียนรู้ของโรงเรียนสันทรายวิทยาคม ซึ่งนำเสนอเป็น Flow Chart ที่น่าสนใจ ดังนี้
ระบบการเรียนรู้ของโรงเรียนสันทรายวิทยาคม ดังกล่าวเป็นระบบที่มีองค์ประกอบที่เริ่มต้นจาก ศึกษาวิเคราะห์หลักสูตร สู่การจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ การนำแผนไปจัดการเรียนรู้/การเรียนการสอน จัดให้มีการวัดและประเมินผลระหว่างเรียน หากผ่าน ก็จัดการเรียนการสอนต่อไป จนกระทั่ง ดำเนินการวัดผล ประเมินผลปลายปี/ปลายภาคและตัดสินผลการเรียน สรุปผลและรายงานผู้มีส่วนเกี่ยวข้องต่อไป แต่ถ้าผลการวัดและประเมินผลการเรียนระหว่างเรียน ไม่ผ่าน ระบบเรียนรู้จะชี้นำให้มีการจัดทำวิจัยในชั้นเรียนและการรายงานผล ให้มีการปรับปรุงการเรียนการสอน ปรับปรุงการวัดและประเมินผล จัดให้มีการสอนซ่อมเสริมและสอบแก้ตัว ระบบเรียนรู้ ดังกล่าวนี้โรงเรียนสันทรายวิทยาคม ได้นำกระบวนการ/ขั้นตอน แต่ละองค์ประกอบ มาวิเคราะห์รายละเอียดในด้านวิธีการ เครื่องมือที่ใช้ ตัวชี้วัดความสำเร็จ เกณฑ์ของโรงเรียน และวิเคราะห์ว่าสอดคล้องกับข้อกำหนดและมาตรฐานของชาติข้อใด จะช่วยให้การพัฒนาการเรียนรู้เป็นระบบ ชัดเจน เข้าใจตรงกัน โดยทุกคนมีส่วนร่วม หากท่านสนใจที่จะการบริหารโรงเรียนของท่านเข้าสู่ระบบ ในแต่ละด้าน แต่ละเรื่อง และอยากจะรู้ว่าการจัดระบบเรียนรู้ของโรงเรียนสันทรายวิทยาคม ได้สู่การปฏิบัติที่ได้ผลอย่างไร ควรแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ศึกษาดูงานที่โรงเรียนสันทรายวิทยาคมได้ และมั่นใจว่าระบบเท่านั้นที่จะแก้ไขปัญหาหรือพัฒนาคุณภาพการศึกษาได้
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|||
