การจัดการปกครอง

สมัยอยุธยาตอนต้น
   
  ในช่วงตอนต้นของอาณาจักรหรือก่อนรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ อาณาจักรอยุธยาได้มี
การจัดรูปแบบการปกครองเมืองต่าง ๆ ออกเป็นส่วนกลางและหัวเมือง ดังนี้
 
1. การปกครองส่วนกลางหรือราชธานี จัดการบริหารออกเป็น 4 ส่วน เรียกว่า "จตุสดมภ์" ได้แก่
  1.1 กรมเวียงหรือเมือง มีหน้าที่รักษาความสงบเรียบร้อย ปกครองพลเมืองที่อยู่ในเขตราชธานี
  1.2 กรมวัง มีหน้าที่ในราชสำนักของพระมหากษัตริย์ เช่น จัดการพระราชพิธีต่าง ๆ
  1.3 กรมคลัง มีหน้าที่จัดเก็บรายได้ของแผ่นดิน
  1.4 กรมนา มีหน้าที่บริหารราชการเกี่ยวกับการทำไร่นาของราษฎร เช่น เก็บภาษีอากรดำนา
จากราษฎรเป็นข้าวที่เรียกว่า "หางข้าว" หรือตระเตรียมสะสมเสบียงอาหารไว้เพื่อการสงคราม
 

หุ่นจำลองพระที่นั่งบรรยงก์รัตนาสน์ ที่ศูนย์ศึกษาประวัติศาสตร์ จ.อยุธยา