กลไกการออกฤทธิ์ของยาต้านอาการโรคจิต

เป็นที่ยอมรับกันมานานแล้วว่ากลไกการออกฤทธิ์ของยาต้านอาการโรคจิตคือ ยับยั้งฤทธิ์ของสารสื่อ dopamine โดยการปิดกั้น postsynaptic dopamine D2 receptor ซึ่งกลไกนี้จะสอดคล้องกับสมมติฐานของการเกิดโรคจิตว่าเกิดจากการมีการทำงานที่มากเกินไปของระบบสารสื่อ dopamine โดยเฉพาะในส่วน mesolimbic และเนื่องจากยาต้านอาการโรคจิตไม่ได้ปิดกั้น dopamine D2 receptor เฉพาะที่สมองส่วน mesolimbic ซึ่งเป็นบริเวณที่ควบคุมอารมณ์และพฤติกรรมเท่านั้น ยารักษาอาการโรคจิตทุกชนิดยังสามารถปิดกั้น receptor ชนิดนี้ในสมองส่วนอื่นๆ ที่มี dopamine เป็นสารสื่อประสาทที่สำคัญ ทำให้ผู้ป่วยจิตเภทที่ใช้ยานี้มีอาการเหมือนผู้ป่วย Parkinson ที่เรียกว่า Pseudoparkinsonism หรือ Extrapyramidal side effect (EPS)


โดยสรุปผลการออกฤทธิ์ของยาตาม dopamine pathway ในสมอง ได้แก่ mesolimbic pathway , mesocrotical pathway ,nigrostriatal pathway (เกียวข้องกับการเกิดอาการข้างเคียง extrapyramidal side effects, EPS) , tuberoinfundibular pathway ยารักษาโรคจิตกลุ่มเดิมออกฤทธิ์ต่อระบบ dopamine ในทุก pathway จึงทำให้นอกจากจะมีฤทธิ์ในการรักษาแล้ว ยังเกิดฤทธิ์ข้างเคียงจากการที่ dopamine pathways อื่น ๆ ถูกปิดกั้นด้วย

 

นอกจากการเป็น dopamine D2 antagonist แล้วยาต้านอาการโรคจิตเกือบทุกตัวยังแสดงฤทธิ์เป็น antagonist ที่ receptor ของสารสื่อสมองชนิดอื่น ๆ ที่สำคัญได้แก่
  1. 5-HT2A ช่วยเพิ่ม cognitive function และทำให้ EPS ลดลง
  2. a1-adrenergic receptor ทำให้เกิดความดันโลหิตต่ำขณะเปลี่ยนอิริยาบถ (postural or orthostatic hypotension ) ,อาจรบกวนสมรรถภาพทางเพศ
  3. Histamine H1 receptor ทำให้ง่วงซึม
  4. Muscarinic receptor ทำให้เกิด anticholinergic side effect เช่น ปากแห้ง คอแห้ง อัตราการเต้นของหัวใจเพิ่มขึ้น ท้องผูก ปัสสาวะลำบาก

กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลชัยนาทนเรนทร อ.เมืองชัยนาท จ.ชัยนาท