การทำงานของต่อมไร้ท่อ

IDevice Icon

ต่อมไร้ท่อ (Endocring gland) หมายถึง ต่อมไม่มีท่อที่อยู่ในร่างกาย จะทำหน้าที่ผลิตสารเคมี ซึ่งมักจะเรียกว่า ฮอร์โมนต่าง ๆ เข้าสู่กระแสเลือดไหลเวียนโดยตรง ไม่ต้องผ่านท่อไปยังอวัยวะ ดังนั้นเซลล์ของต่อมไร้ท่อ จะสัมผัสกับหลอดเลือดฝอยภายในต่อมอย่างใกล้ชิด ต่อมเหล่านี้จึงมีเลือดมาเลี้ยงอย่างมากมาย ต่อมไร้ท่อควบคุมหรือดัดแปลงสมรรถภาพของเซลล์ ของอวัยวะอื่นๆ จึงทำให้เกิดการกระตุ้นหรือยับยั้งการเจริญเติบโตและพัฒนาการของมนุษย์ ต่อมไร้ท่อมีบทบาทในการเจริญเติบโตและพัฒนาการของวัยรุ่นมีดังนี้

  1. ต่อมใต้สมองส่วนหน้า
  2. ต่อมไทรอยด์
  3. ต่อมหมวกไต

img105_6

ต่อมใต้สมองส่วนหน้า (Anterior pituitary gland) มีลักษณะเป็นก้อนเล็ก ๆ มีขนาดเท่าเมล็ดถั่วเขียว ตั้งอยู่บริเวณใต้สมอง เป็นเนื้อเยื่อส่วนที่ใหญ่ที่สุดของต่อมนี้ประกอบไปด้วยกลุ่มเซลล์ที่ทำหน้าที่สร้างฮอร์โมนหลายชนิด ฮอร์โมนที่สำคัญที่สร้างจากต่อมใต้สมองส่วนหน้ามี ดังนี้

1. โกรทฮอร์โมน (growth hormone) เรียกย่อว่า GH มีหน้าที่สำคัญในการควบคุมการเจริญเติบโตทั่วๆไปของร่างกายให้เป็นปกติ โดยเฉพาะการแบ่งเซลล์ การสังเคราะห์โปรตีน และการสร้างกระดูก ถ้าขาดฮอร์โมนนี้ตั้งแต่ยังเป็นเด็กเล็ก ๆ จะทำให้การเจริญเติบโตของกระดูกแขนขาถูกยับยั้งกลายเป็น คนเตี้ยแคะ ถ้ามีฮอร์โมนนี้มากเกินไปตั้งแต่ในวัยเด็กก็จะมีผลในทางตรงกันข้าม คือ ไปกระตุ้นการเจริญเติบโต ทำให้ร่างกายมีขนาดใหญ่โตมากผิดปกติ

2. โกนาโทรฟิน (gonadotrophi) ประกอบด้วยฮอร์โมนสำคัญ 2 ชนิด คือ ฟอลลิเคิล สติมิวเลติฮอร์โมน (follicle stimuating hormone) เรียกย่อ ๆ FSH และ ลูทิไนซิงฮฮร์โมน (luteinizing hormone) เรียนย่อ ๆ ว่า LH ในผู้หญิง FSH และ LH จากต่อมใต้สมองส่วนหน้า จะทำให้รังไข่เจริญเติบโต FSH จะกระตุ้นให้สร้างฮอร์โมน อีสโทรเจน (estrogen) ส่วน LH จะมีผลทำให้เกิดการตกไข่ สำหรับในเพศชาย FSH ช่วยกระตุ้นการเจริญเติบโตของอัณฑะและการสร้างอสุจิ ส่วน LH กระตุ้นกลุ่มอินเตอร์สติเชียลเซลล์ (interstitial) ในอัณฑะ ให้หลั่งฮอร์โมนเพศชาย เทสโทสเตอโรน (testosterone)


img106_6
ต่อมไทรอยด์ (Thyroid gland) เป็นต่อมไร้ท่อใหญ่ที่สุดในร่างกาย อยู่ที่ส่วนหน้าของลำคอ ใต้ลูกกระเดือกลงมา มีรูปร่าง เหมือนเกือกม้า ปกติจะใหญ่กว่าหัวแม่มือของเจ้าของต่อม ขนาดของต่อมไทรอยด์ แตกต่างกันไปตามอายุ เพศ และภาวะโภชนาการ ต่อมมีสีแดงแกมเหลืองและนุ่ม มองเห็นได้ชัดเจน มีหน้าที่สร้าง และหลั่ง ฮอร์โมนเรียกว่า ไทร็อกซิน (thyroxin) ออกมาสู่กระแสเลือด ฮอร์โมนนี้ต่อมไทรอยด์สร้างเองโดยอาศัย ไอโอดีน จากอาหาร ที่กินเข้าไปเป็นวัตถุดิบ ซึ่งมีความสำคัญที่สุด สำหรับการเจริญเติบโตของร่างกายอย่างเหมาะสม ยังออกฤทธิ์กระตุ้นทั่วร่างกาย ทำให้เซลล์ต่างๆ ทำงานเป็น ปกติ อวัยวะที่กระตุ้นมากที่สุด คือ หัวใจ กับประสาท
img107_6

ต่อมหมวกไต (Adrenal gland) มี 2 ต่อม รูปร่างคล้ายรูปสามเหลี่ยม หรือรูปพระจันทร์เสี้ยวครอบอยู่บนไตทั้ง 2 ข้าง ต่อมนี้ประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ส่วนเปลือก (cortex)  ค่อนข้างหนาสีเหลือง และส่วนใน (medulla) สีแดงคล้ำ ส่วนเปลือก มีบทบาทมากในร่างกาย   ถ้าหน้าที่ของต่อมนี้เสียไป จะมีผลต่อคาร์โบไฮเดรตเมแทบอลิซึม (carbohydrate metabolism) และอิเล็กโทรไลต์ (electrolytes) และน้ำของร่างกาย ส่วนนี้หลั่งฮอร์โมนซึ่งสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับฮอร์โมนเพศ และสารพวกสเตอรอยด์ (steroids) ส่วนใน สร้างฮอร์โมนแอดรีนาลิน (adrenalin)และ นอร์แอดรีนาลิน(noradrenalin)ทำให้หลอดเลือดทั่วไปหดตัวและทำให้ความดันโลหิตสูงขึ้น แอดรีนาลินทำให้เกิดคาร์โบไฮเดรตเมแทบอลิซึม แม้จะทำให้หลอดเลือด ที่ผิวหนังหดตัว แต่ก็ทำให้หลอดเลือดที่กล้ามเนื้อขยายตัวด้วย